Perły Krajobrazu Klasztor i Bazylika Filipinów w Gostyniu

Tym razem Wielkopolska. Kongregacja Św Filipa Neri w Gostyniu – Sanktuarium Świętogórskie. Tak brzmi nazwa tego bogatego w historię i pięknego miejsca. Byłem tam w listopadzie 2011 roku toteż na zdjęciach brak zieleni, ale gołe drzewa odsłaniają szczegóły pięknej budowli. Historia Świętej Góry jaką znalazłem na stronach Sanktuarium w Gostyniu bardzo dobrze opowiada historię powstawania kultu maryjnego w tym miejscu: W roku 1511 właściciel Gostynia Maciej III Borek Kasztelan Śremski, syn budowniczego pierwszej kaplicy wraz z proboszczem gostyńskim Stanisławem z Oporowa zwrócili się z prośbą do ówczesnego biskupa poznańskiego Jana Lubrańskiego o przysłanie na Świętą Górę komisji duchownej w celu zbadania prawdziwość powszechnie rozgłaszanych łask. Po przeprowadzeniu wizji lokalnej i przesłuchaniu kilkunastu zaprzysiężonych świadków z grona osób cudownie uzdrowionych za przyczyną Matki Bożej Świętogórskiej komisja pozytywnie zaopiniowała Miejsce Matki Bożej nazywając je Miejscem Świętym. Na podstawie tej relacji ks. Jan z Góry, oficjał generalny Konsystorza Poznańskiego, wydał 3 marca 1512 roku dekret zatwierdzający nadprzyrodzony charakter wydarzeń przy świętogórskim wizerunku. Zezwolono także na kult publiczny i budowę nowej kaplicy, która jednak w krótkim czasie okazała się zbyt mała dla napływających tłumów pielgrzymów. Dlatego też w 1513 roku Piotr Borek Gostyński wraz ze Słupskim, dziedzicem pogranicznego Drzęczewa wznieśli na Świętej Górze kościół pw. Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny i św. Franciszka z Asyżu. W kościele tym znalazły swoje miejsce trzy przedmioty szczególnego kultu zn. obraz Matki Bożej Gostyńskiej, Pieta i figura Chrystusa Ukrzyżowanego.” w połowie XVI wieku na terenach wielkopolski szerzyła się reformacja, która nie ominęła świetej góry: „Kościół na Świętej Górze zamieniono na cegielnię, a jego świętości zostały sprofanowane. Figura Chrystusa Ukrzyżowanego, pomimo podejmowanych prób usunięcia, pozostała na dawnym miejscu, a słynącą łaskami Pietę wrzucono do pobliskiej studni. Istnieje bardzo prawdopodobna hipoteza, według której zniszczono wówczas cudowny obraz, który w krótkim czasie zastąpiono nowym, wymalowanym w 1540 r. Reformacja w Gostyniu trwała do roku 1565. Dopiero 19 maja 1566 roku słynny doktor poznański Stefan Mikan z radością zawiadomił kardynała Stanisława Hozjusza, pisząc do niego: Miasto Gostyń wróciło całe do wiary katolickiej. Księży katolickich przywołano wszystkich na powrót. Wszystkie naczynia srebrne przywrócono z wielką całej okolicy radością i niezmiernym triumfem.” ; „…16 października 1643 roku biskup Andrzej Szołdrski na prośbę proboszcza gostyńskiego Bartłomieja Hespera erygował na Świętej Górze prepozyturę i kolegium z pięcioma mansjonarzami. Ich obowiązkiem była posługa duszpasterska w kościele świętogórskim i nakaz odprawiania codziennie jednej mszy wotywnej, a także officjum o Matce Bożej. W czasie potopu szwedzkiego obrazy i przedmioty szczególnego kultu zostały wywiezione i ukryte w Trzebnicy. Sam kościół świętogórski uległ prawdopodobnie dewastacji. Po wyparciu Szwedów z Polski kościół odnowiono, przedmioty kultu sprowadzono najpierw do Starego Gostynia, a stamtąd uroczyście w procesji przeniesiono na Świętą Górę…”; „Wydarzeniem wielkiej wagi dla świętogórskiego Sanktuarium było założenie w Gostyniu pierwszej w Polsce Kongregacji Oratorium Świętego Filipa Neri w 1668 roku.”; „W roku 1675 przystąpiono do budowy nowej świątyni, która według pierwotnych planów głównego fundatora Adama Florian Konarzewskiego miała być budowana na wzór krakowskiego kościoła Świętych Apostołów Piotra i Pawła. W uroczystość Narodzenia Najświętszej Maryi Panny 8 września 1675 roku został położony kamień węgielny. Jednakże w rok po rozpoczęciu prac, budowę przerwała nieoczekiwana śmierć Adama Floriana Konarzewskiego.”- jednego z dwóch fundatorów kongregacji. „…Po kilkumiesięcznej przerwie Zofia z Opalińskich Konarzewska, wdowa po zmarłym fundatorze, podjęła decyzję o kontynuowaniu budowy świątyni. ak wspominają kroniki świętogórskie, po trudnych przeżyciach związanych ze śmiercią męża, Zofia Konarzewska udała się z pielgrzymką do grobów świętych apostołów Piotra i Pawła w Rzymie oraz do innych włoskich miast. Zwiedzając Wenecję, urzeczona pięknem budowanego kościoła Santa Maria della Salute, według planów architekta Baltazara Longheny, niezwłocznie poleciła wstrzymać prace przy realizacji pierwotnego planu budowy kościoła na Świętej Górze.”;”Prace przy realizacji budowy kościoła świętogórskiego zostały zlecone Jerzemu i Janowi Catenacci, architektom włoskiego pochodzenia, prowadzącym liczne prace budowlane w Wielkopolsce.Tak pisał,o tych wydarzeniach kronikarz świętogórski ks. Kasper Dominikowski:
„Tak rzeczy samej zjechał na to miejsce ksiądz biskup Sufragan na dzień oznaczony – i tamże rozporządził. Procesję z kościółka starego do nowego, w której sam z liczną asystencją w kosztownych aparatach postępował z relikwiami świętych męczenników i obrazami cudownemi przebranemi wspaniale mianowicie: jeden obraz wielko-ołtarzowy i drugi Bolesnej Najświętszej Maryi Panny, były niesione przez najdostojniejsze osoby świeckie – obraz zaś świętego Filippa Neriusza przez osoby duchowne, a Procesyję tę uświetniało nieprzeliczone mnóstwo wiernych zgromadzonych wszelakiego stanu i kondycyi. Gdy już złożono pomienione obrazy, każdy w przeznaczonem miejscu, w Nowym Kościele, rozpoczął i odbył Ksiądz Biskup Celebrans obrzęd uroczystego Poświęcenia tegoż Kościoła jako też i trzech głównych ołtarzy w tymże. Lubo wprawdzie na tę czynność religijną nie masz szczególnego Antentyku, pewną atoli jest rzeczą, że sam Kościół poświęcony został pod tytułem Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny. Pierwszym jego patronem postawiony jest Św. Filip Nereusz a przybranemi Patronami są: Św. Józef, Św. Wojciech, Św. Stanisław, Św. Florian i Św. Franciszek z Asyżu. Zaś za prośbą Fundatorki i samej Kongregacji na obchód dorocznej Pamiątki tego Poświęcenia obraną i postanowioną została Niedziela trzecia po Wielkanocy…
Dalsze losy sanktuarium potoczyły się już lepiej, Od połowy XVIII w. wygląd Świętej Góry kształtowała córka Filipa i Teofili, a wnuczka Adama i Zofii ? Weronika, która przez swoje małżeństwo z kasztelanem poznańskim Maciejem Mycielskim do grona fundatorów wprowadza nowych dobrodziejów. Nowa opiekunka bardzo znacznie przyczyniła się do rozbudowy Sanktuarium Gostyńskiego, fundując jeszcze okazalsze uposażenie oraz rozmaite sprzęty i paramenty liturgiczne. Najbardziej znaczącą pozostałością wielkiego zaangażowania Mycielskiej jest murowany klasztor, według projektu Pompeo Ferrari (wcześniejszy, postawiony przez dziadka Weroniki – Adama Konarzewskiego – spłonął w 1731 r.). Wprawdzie początek budowy obecnego klasztoru był zasługą Teofili, która nawet sama nakreśliła schemat zabudowań, jednakże udział Weroniki w finansowaniu budowy był dużo znaczniejszy. Ponadto fundatorka ukończyła budowę wież kościelnych i pokryła kopułę kościoła miedzianą blachą. Po śmierci męża, w 1747 r. Weronika Mycielska zrezygnowała z wielu rodowych dóbr, przeznaczając je na liczne kościelne fundacje, wśród których Święta Góra pozostaje zawsze na pierwszym miejscu.  17 grudnia 1970 r. Papież Paweł VI podniósł  świątynię do godności Bazyliki Mniejszej, stając się obok katedry poznańskiej drugą bazyliką Archidiecezji… 

Tekst w przeważającej części oparty na tekstach se strony internetowej Sanktuarium Świętogórskiego, Kongregacji Oratorium Św Filipa Neri w Gostyniu.